Wizualizacja choreografii: 2D, 3D i widok z widowni

W projektowaniu scenicznym rzut poziomy (ground plan) to plan w skali widziany z góry, czyli widok z lotu ptaka (bird’s-eye view), który pokazuje położenie i wymiary wszystkich elementów scenicznych, a także wejścia, zejścia i ścieżki wykonawców. To idealny widok do planowania rozmieszczenia: kto gdzie stoi, kto dokąd się przemieszcza i jaką trasą.

Elewacja (elevation) to z kolei plan w skali, który przedstawia scenę widzianą od strony publiczności, a więc widok z przodu. „Rear elevation” pokazuje tył elementów dekoracji, a widok z boku nazywa się przekrojem („section”). Te widoki nazywa się elewacjami, bo są „podniesione” względem rzutu poziomego.

Oba widoki się uzupełniają: rzut poziomy służy do planowania rozmieszczenia, elewacja pokazuje to, co widzi widz. Spektakle taneczne szczególnie zyskują na elewacji, bo ujawnia ruch całego ciała i wzory układu na scenie, których sam widok z góry nie pokazuje.

Linie wzroku (sightlines) określają, co publiczność może zobaczyć z przedstawienia ze swojego miejsca, bez przeszkód i wysiłku. Wyróżnia się linie wzroku poziome – widok sceny i jej lewej i prawej części, zasłaniany na przykład przez głowy innych widzów – oraz pionowe – związane z miejscami na podwyższonej, schodkowej widowni i zasłaniane przez zbyt nisko zawieszone kurtyny lub reflektory.

Kształt sceny bezpośrednio wpływa na te linie wzroku. Scena okrągła (round staging) stwarza problem, jeśli wykonawcy patrzą głównie w jednym kierunku: połowa publiczności ogląda wtedy ich plecy. Dlatego projekt musi wychodzić od tego, jak publiczność zobaczy spektakl, a nie wyłącznie od wewnętrznej logiki ruchu.

W spektaklu grupowym linie wzroku dosłownie wpisuje się w choreografię: dobre linie wzroku gwarantują, że każdy widz zobaczy występ. Praktykable lub schodkowe podwyższenia (risers) unoszą wykonawców, poprawiają widoczność i dają dynamiczny efekt wizualny – to najczęstsze rozwiązanie w przypadku chórów scenicznych. Dokładne wysokości i kąty zależą jednak od kontekstu: po precyzyjne wymiary zwróć się do inspicjenta albo sięgnij do lokalnych przepisów dotyczących obiektów użyteczności publicznej.

Żeby mówić o rozmieszczeniu na scenie bez dwuznaczności, teatr posługuje się czterema „stronami świata” sceny. Przód sceny to jej krawędź od strony publiczności, a tył (głąb sceny) – jej najdalsza część. Prawą i lewą stronę trzeba zawsze opisywać z określonego punktu widzenia: patrząc z widowni, prawa strona sceny leży po prawej ręce widza, a dla wykonawcy stojącego twarzą do publiczności ta sama strona wypada po lewej. Teatr francuski ma na to osobne nazwy (côté cour, côté jardin), a angielski – stage right i stage left, liczone od wykonawcy; powstały właśnie dlatego, że lewa i prawa zamieniają się miejscami między widokiem ze sceny a widokiem z widowni. Określaj więc punkt odniesienia za każdym razem, a unikniesz pomyłek. Scena wreszcie to miejsce, gdzie poruszają się wykonawcy, w odróżnieniu od widowni, gdzie siedzi publiczność.

Nie z każdego miejsca odbiera się spektakl tak samo. „Oko księcia” (franc. œil du prince) oznacza kąt widzenia, z którego perspektywa dekoracji nie ulega deformacji; to także, patrząc z widowni na scenę, miejsce, z którego najlepiej widać spektakl. Pojęcie wywodzi się ze sceny pudełkowej (włoskiej), pomyślanej jako „pudełko iluzji” oparte na perspektywie i trompe-l’œil – scenografia ta zakłada uprzywilejowany, frontalny punkt widzenia, co wyjaśnia, dlaczego to widok z przodu historycznie porządkuje kompozycję.

Nie myl dwóch znaczeń słowa „perspektywa”: z jednej strony to optyczna, iluzjonistyczna perspektywa sceny pudełkowej, z drugiej – zwykły „widok z przodu, z punktu widzenia publiczności” w narzędziach do choreografii. Teoretycznie każdy widz ogląda w rzeczywistości inny spektakl: przedstawienie w pierwszym rzędzie przeżywa się inaczej niż na trzecim balkonie. Jak przypomina Patrice Pavis, cytując Marie-José Mondzain: „widzieć razem nie znaczy dzielić wizję, bo nikt nigdy nie zobaczy tego, co widzi drugi”. Stąd konkretna korzyść ze sprawdzania kilku punktów widzenia zamiast jednego.

Podgląd choreografii pozwala wcześnie wyłapać problemy. W programie do formacji sprawdzisz, czy formacje czytelnie się układają, zamiast odkrywać kłopoty w środku próby. Zastępuje on ulotne szkice na białej tablicy i wątki wiadomości pełne poprawek odstępów jednym wizualnym źródłem prawdy – a planowanie odbywa się, póki koncepcja pozostaje elastyczna, zanim zajmiesz czas tancerzy.

W praktyce takie narzędzia łączą widok z góry (top view) i widok 3D, żeby pokazać pod różnymi kątami „stage picture”, czyli cały obraz, jaki wykonawcy tworzą w danej chwili. Możesz zgrać choreografię z liczeniem muzyki (counts), rozplanować wejścia, zejścia i zmiany obrazów oraz przeanalizować odstępy przed próbą. Formacja oznacza tu skoordynowane rozmieszczenie tancerzy, którzy przemieszczają się razem po z góry ustalonych ścieżkach, w określonych pozycjach i z określoną orientacją.

Badania akademickie idą w tym samym kierunku: podejście ChoreoVis proponuje wizualizację z góry ze śledzeniem ścieżek, analizą wykorzystania podłogi i porównaniem zaplanowanej choreografii z rzeczywistym ruchem, żeby sprawdzić odstępy, wyrównanie i płynność przejść. Stancz wpisuje się w tę logikę jako narzędzie webowe do ustawiania i wizualizacji formacji w 2D, w 3D i w widoku widza, które pozwala porównać rzut poziomy z tym, co naprawdę zobaczy widownia.