Choreografia hip-hop: ekipa, muzykalność i formacje

Muzykalność to sposób, w jaki tancerze słyszą, interpretują i tańczą muzykę: nadaje ton ruchom i podsuwa dźwięki, za którymi się podąża. Podstawowym narzędziem strukturalnym, by przełożyć ją na ruch, pozostaje 8-count (liczenie do 8, czyli ósemka), który dzieli frazę muzyczną na osiem uderzeń i stanowi ramę do rozmieszczania ruchów. Po każdych 8 liczeniach zaczyna się nowa ósemka: frazy łączą się jak akapity, które opowiadają historię na tle muzyki. Początek 8-countu znajdujesz, rozpoznając downbeat, czyli najmocniejszy akcent w takcie.

W obrębie 8-countu niektóre liczenia są akcentowane. Możesz na przykład postawić ostry, wyrazisty ruch (sharp) na liczeniach 1 i 5, a na 3 i 7 dodać płynne przejście. Żeby pójść dalej w szczegóły, liczenie się dzieli: z „and” („one and two and…”) wybijasz 16 uderzeń, a z „e and” rozkładasz je na 32 uderzenia przy szybkich tempach – to przydatne, gdy ruchy następują tuż po sobie.

Akcentowanie to także wybór warstwy dźwięku, którą tańczysz. Bas (najniższy dźwięk) wymaga ruchów osadzonych, przy ziemi, takich jak stompy; werbel (snare), suchy dźwięk staccato („ka!”), wymaga ruchów żywych i ostrych; hi-hat („tss tss”) zaznacza podziały; syntezatory, czyli elektryczne brzmienia, przywołują ruchy „gooey” – z oporem i falami. Praktyczna zasada: szybki, ostry ruch lepiej pasuje do werbla, a zaokrąglone, płynne ruchy – do dłuższych linii basu. Innymi słowy, ciało ma rozumieć dźwięk i poruszać się jak on.

Zanim przejdziesz do formacji: to jakość wykonania trzyma choreografię w całości. Fundamentem pozostaje grooving: naturalne kiwanie głową i kołysanie ciałem, które tancerz rozwija potem w choreografię; to „flow”, który łączy każdy krok i każdy akcent. Na tej bazie pojawia się hitting (hit): napinanie lub zginanie mięśni, by zaznaczyć mocny dźwięk, z dobrze odmierzoną energią – ani zbyt miękko, ani „zbyt full out” – trochę jak wizualizer audio reagujący na dźwięk.

Dwa pojęcia pomagają urozmaicić materiał. Milking polega na przeciąganiu ruchu poza jego naturalny punkt zatrzymania, „ciągnąc” przejście (grając torem ruchu i przyspieszeniem). Tekstury to jakości ruchu, które oddają nastrój utworu: staccato, płynna (flowy) albo szorstka (gruff). Uzyskuje się je, łącząc hity, milking i kontrolę prędkości.

Żeby ćwiczyć efektywnie, stosuje się marking: wykonywanie układu w uproszczeniu, z mniejszą energią – bardziej w głowie niż w ciele – żeby skupić się na muzyce, timingu i ustawieniach. To bardzo cenne w grupie, gdzie najważniejsza bywa synchronizacja. Uwaga językowa: te terminy (hit, groove, milking, marking) pochodzą ze środowiska anglojęzycznego i nie wszystkie mają ustalone odpowiedniki w innych językach – zwykle używa się ich w oryginale, tak jak w tym poradniku.

W grupie pierwszą siłą pozostaje unisono: tancerze wykonują tę samą frazę ruchową jednocześnie, ewentualnie ze zmianami orientacji, kierunku, wielkości grupy albo strefy sceny. Żeby przełamać ten efekt bloku, stosuje się kanon, taneczny odpowiednik śpiewanego kanonu: tę samą frazę wykonuje dwóch lub więcej tancerzy (albo grup) z przesuniętymi punktami startu, z nakładaniem albo kolejno; może być ścisły albo luźny (loose). Mirroring (efekt lustra), w którym dwóch lub więcej tancerzy symetrycznie odbija swoje ruchy, wzmacnia atrakcyjność wizualną i podkreśla precyzję oraz jedność.

Ripple – nazywany też kaskadą albo wave – to sekwencyjny efekt fali: jeden tancerz zaczyna ruch, a każdy kolejny wykonuje go w szybkim następstwie. Choreograf ustala, w którą stronę biegnie fala (lewo–prawo, przód–tył albo od środka na zewnątrz), i dopasowuje ją do beatu; ripple służy też do przechodzenia między formacjami i do podkreślenia mocnego uderzenia. Przeciwieństwem ruchu są holdy (zatrzymania), czyli momenty, w których tancerze zamierają: rozmieszczone strategicznie akcentują beaty, tworzą wizualny kontrast i siłę wyrazu oraz eksponują muzykalność.

Pozostaje zarządzanie energią przez cały utwór. Pacing przeplata ruchy o wysokiej intensywności z wolniejszymi sekwencjami; interakcje między tancerzami (pojedynki typu battle, call-and-response, relacje) budują spójność narracji, a spojrzenie i mimika łączą wykonawców z publicznością. Warto zaznaczyć: hip-hop choreograficzny (commercial, w ekipie) opiera się na napisanych, zsynchronizowanych frazach i należy go odróżniać od improwizacji (free style) – jednego nie da się zastąpić drugim.

Choreografia grupowa zyskuje na różnorodności formacji – linie, koła, trójkąty, przekątne – które budują głębię, symetrię i asymetrię. Formacje symetryczne dają poczucie czystości i równowagi, a asymetryczne tworzą ciekawe napięcie; wykorzystanie wszystkich rogów sceny sprawia, że występ wydaje się większy i mocniejszy. Dwa kształty pojawiają się szczególnie często: V, chętnie używane do wyeksponowania tancerza centralnego (lider z przodu, pozostali rozstawieni za nim), oraz trójkąt, który daje wyraźny punkt skupienia w stronę środka – idealny na pozę otwierającą albo mocny moment.

Myślenie o scenie to także myślenie o jej strefach. Środek to punkt skupienia dla kluczowych momentów i solówek; głąb sceny (upstage) daje głębię i służy przejściom; przód sceny (downstage), najbliżej publiczności, eksponuje intymność i mimikę. Jeśli chodzi o strony, wychodzi się z perspektywy tancerza zwróconego twarzą do publiczności: stage left to jego lewa strona, stage right – prawa (patrząc z widowni – odwrotnie). Francuski odpowiednik tej konwencji (côté cour = stage left, côté jardin = stage right) wywodzi się z teatru dworskiego, którego sale wychodziły z jednej strony na ogród (zwłaszcza ogród Tuileries w Paryżu), a z drugiej na dziedziniec. Do tego dochodzą trzy poziomy ruchu (niski, średni, wysoki) – na stojąco, na kolanach, w przysiadzie albo w skoku – które tworzą wizualne warstwy.

Dopracowaną choreografię wyróżniają płynne, niemal niewidoczne przejścia między ruchami i formacjami: używa się kroków łączących i ćwiczy przejścia tak długo, aż zaczną wyglądać naturalnie. Na zawodach hip-hopowych oczekuje się zresztą, że będą „kreatywne i nieprzewidywalne”. Żeby przygotować tę pracę nad ustawieniami, narzędzie takie jak Stancz pozwala rozmieścić formacje i zobaczyć je w 2D, w 3D i w widoku widza, zanim wejdziesz na salę.