Formacje mażoretek i twirling: jak przygotować figury

Twirling buławą to dyscyplina sportowa i artystyczna, która łączy operowanie buławą, taniec i gimnastykę; każdy zawodnik – twirler lub twirlerka – posługuje się buławą, a układ opiera się na zgodności ciała, buławy i muzyki. Dyscyplinę często opisuje się jako bliską gimnastyce artystycznej: występ powstaje po to, by go oglądać i oceniać – indywidualnie, w duecie albo w zespole.

Mażoretki wywodzą się z innej tradycji: to grupy występujące w kolorowych kostiumach paradnych i stylizowanych nakryciach głowy, na ulicy, w rytm zespołu dętego. Choreografie łączą operowanie metalowymi buławami, wyrzuty, marsz i elementy taneczne, a mażoretki tradycyjnie otwierają parady podczas świąt miejskich. Historycznie to właśnie ten ruch spopularyzował buławę we Francji w latach 50. i 60. XX wieku jako symbol elegancji i jedności.

Oba światy się przenikają: mają wspólną historię i niektóre konkurencje federacyjne (Parade Corps, Majorette Corps), a na przykład FSCF łączy tę aktywność pod nazwą „majorettes et twirling” (mażoretki i twirling). Przygotowując występ, lepiej jednak wiedzieć, w jakich ramach pracujesz: układ oceniany na wyznaczonym polu występu rządzi się inną logiką niż parada uliczna.

W twirlingu regulamin UFOLEP narzuca pięć rodzin ruchów, wykonywanych z zachowaniem oburęczności (tyle samo ruchów lewą ręką co prawą): rolle (rolls), flipy, palce (fingers), pretzle i wyrzuty (tosses). Ta terminologia to dobra wspólna baza do porządkowania pracy technicznej, nawet jeśli liczbowe progi danego regulaminu obowiązują tylko w danej federacji.

W szczegółach: rodzina wyrzutów opiera się na „thumb toss” (wyrzucie z kciuka), a chwyty można wykonywać na ślepo – za głową, z boku, pod kopnięciem albo pod jedną lub dwiema nogami. Rolle, takie jak „elbow roll” (rolla po łokciu), prowadzą buławę w kontakcie z ciałem, a praca palcami polega na obracaniu buławy wokół palców. Układ obejmuje zwykle sekcje: pionową, poziomą, palcową i rolle.

Różnorodność płaszczyzn – pionowej, poziomej, ukośnej – to pełnoprawne kryterium oceny, na równi z oburęcznością. Zanim zbudujesz formacje grupowe, warto więc dopracować te rodziny indywidualnie: element zespołowy trzyma się tylko wtedy, gdy każda osoba opanowała ruch i chwyt, także słabszą stroną. Warto też pamiętać o konkurencjach bez wyrzutów, takich jak X-Strut, opartych na ruchach gimnastycznych i tanecznych.

Praca zespołowa ma własne wymagania. W duecie regulamin UFOLEP wymaga co najmniej 2 wymian i 1 sekwencji z dwiema buławami na zawodnika; w zespole – co najmniej 3 wymian i 2 sekwencji z dwiema buławami. Wymiana to przekazanie buławy od jednego partnera do drugiego, a podwójna buława oznacza operowanie dwiema buławami jednocześnie przez tego samego zawodnika. Te liczby to przykłady z regulaminu, a nie uniwersalna norma: liczebność zespołu zależy zresztą od ram (do 8 zawodników w Twirling Team IBTF, 6–8 w Équipe Twirl FFSTB).

Jeśli chodzi o rozmieszczenie, kluczowym pojęciem pozostaje zmiana formacji (form change): ustawienie członków zmienia się w trakcie układu. Konkurencje zespołowe IBTF wprost wymagają takich zmian formacji, a Exhibition Corps ocenia się wręcz za projekt układu (drill), manewrowanie (maneuvering) i tworzenie obrazów (pictures and patterns), z uwzględnieniem timingu i precyzji. W konkurencji technicznej zespołów (Twirling Team IBTF, maksymalnie 8 zawodników, jedna buława na osobę, obowiązkowa muzyka trwająca około 3 minut) wszyscy członkowie muszą wykonać trzy tryby twirlingu w miejscu i w ruchu, z wymianami i pracą kilkoma buławami wplecionymi w układ tak, by od siebie zależały.

Słowem kluczem pozostaje unisono: dobry zespół ma „kręcić buławami i poruszać się jak jedna osoba”. Przygotowując te formacje, wielu trenerów rozpisuje ustawienia i przejścia z wyprzedzeniem; narzędzie webowe takie jak Stancz pozwala rozmieścić formacje i zobaczyć je w 2D, 3D i w widoku widza. Jeśli chodzi o słownictwo, myśli się tu kategoriami „formacji”, wymian, form changes i przejść przez części pola występu – a nie punktami odniesienia innych dyscyplin, których nie ma w regulaminach twirlingu.

W występie ocenianym obszar ma ściśle wyznaczone granice. Pole występu wyznaczają linie boiska w hali: białe linie kortu tenisowego dla solistów, żółta linia boiska do piłki ręcznej dla duetów i zespołów. Dzieli się je na części, a układ musi obowiązkowo przejść przez wszystkie 5 części (koło środkowe, lewa i prawa strefa z przodu i z tyłu), z jednym elementem w parterze i wykorzystaniem strefy „górnej” (skok). Wyjście poza pole występu karze sędzia wejścia, a podnoszenia liczą się jako strefy. Jeśli chodzi o punktację UFOLEP, nocie technicznej w skali do 20 punktów towarzyszą poziomy, a kary obejmują upuszczenie buławy, zły chwyt, nieruchomą buławę, upadek zawodnika, utratę równowagi albo niebezpieczne elementy gimnastyczne.

Parada rządzi się inną logiką. W Parade Corps (IBTF), pomyślanym jako parada uliczna, podstawową zasadą pozostaje ciągły ruch stóp: postawienie całej stopy (marszem, tupnięciem, skokiem lub podskokiem) co najmniej co dwa liczenia, przy czym na prezentację albo początek dopuszcza się maksymalnie 16 liczeń bez kroku. Dozwolone są wszystkie tryby twirlingu i wszystkie kroki taneczne, salut można pominąć, a ruch do przodu nie musi trwać przez cały czas. Przygotowując paradę, stawia się więc raczej na kadencję i czytelność obrazów niż na obowiązkowe przejścia przez strefy pola występu.

Pozostaje poznać swoje ramy federacyjne, bo krajobraz bywa rozdrobniony. We Francji FFSTB, powstała w 2017 roku z fuzji wspieranej przez ministerstwo, w 2021 roku uzyskała dla swoich czołowych zawodników status „sportu wysokiego poziomu”. Współistnieje ona z UFOLEP (której sekcja Twirling-Bâton powstała w 1982 roku w duchu hasła „Sport dla wszystkich”) i z FSCF. Na arenie międzynarodowej IBTF powstała z połączenia WBTF i WFNBTA. Każda federacja ma własne regulaminy i własne liczby: zanim zamkniesz choreografię, sprawdź regulamin obowiązujący na twoich zawodach, zamiast uogólniać.