ออกแบบท่าเต้นง่ายๆ: ทีละขั้นตอนสำหรับมือใหม่

ทุกอย่างเริ่มจากเพลง เว็บไซต์สอนพิเศษ Superprof แนะนำให้เลือกเพลงที่โดนใจและทำให้อยากเต้น ไม่ใช่เพลงที่เลือกเพียงเพราะกำลังฮิต สำหรับท่าเต้นชุดแรก โรงเรียนสอนเต้น Danc’Art ในเมืองลีลล์แนะนำเพลงที่ความเร็วปานกลางและเป็นเพลงที่คุณรู้จักดี ก่อนจะขยับ ให้ฟังวนหลายรอบโดยยังไม่เต้น เพื่อหาวลีดนตรี ช่วงที่หนักแน่น และช่วงเงียบ Danc’Art ระบุว่าเป็นขั้นตอนที่มือใหม่หลายคนข้ามไป ทั้งที่ช่วยให้ขั้นต่อๆ ไปง่ายขึ้น

ความเร็วเพลงวัดเป็นจำนวนจังหวะต่อนาที (BPM) ซึ่งเป็นหน่วยที่ดนตรีร่วมสมัยใช้ ขณะที่โน้ตเพลงคลาสสิกเขียนว่า allegro หรือ andante ตัวอย่างเช่น Wikipédia ระบุว่าแร็ปอยู่ระหว่าง 80 ถึง 100 BPM และเฮาส์อยู่ระหว่าง 124 ถึง 130 การคำนวณนี้ใช้ต่อในขั้นถัดไป ที่ 120 BPM หนึ่งจังหวะยาวครึ่งวินาที และหนึ่งชุด 8 จังหวะยาว 4 วินาที เพลงยาว 3 นาทีจึงมี 360 จังหวะ หรือ 45 ชุด 8 จังหวะ ยิ่งเพลงเร็ว แต่ละท่าก็ยิ่งมีที่น้อย และการเคลื่อนที่ก็ต้องยิ่งสั้น

จากนั้นตัดเพลงให้ได้ความยาวที่ต้องการด้วยโปรแกรมตัดต่อเสียง ตัดที่ต้นวลีดนตรี ตรงจังหวะ “1” ไม่ตัดกลางชุด และเลือกตอนจบที่ชัดบนจังหวะหนัก ดีกว่าเสียงที่ค่อยๆ เบาลงจนหายไประหว่างที่กลุ่มค้างท่าอยู่ สุดท้าย เก็บไฟล์ที่ตัดแล้วไว้ และให้ไฟล์เดียวกันกับทุกคน ถ้าเวอร์ชันเพลงเปลี่ยนกลางทาง การนับจะเลื่อน และทีมต้องเรียนจุดอ้างอิงใหม่

ในการเต้น เรานับเพลงเป็นชุดละแปดจังหวะ “1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8” แล้วเริ่มใหม่ Superprof ระบุว่านับแบบนี้ในการเต้นละติน ลีลาศ และสตรีท ยกเว้นบางแบบอย่างไจฟ์ และ Danc’Art พูดถึงโครงสร้างนี้ว่าใช้ในเกือบทุกสไตล์ ชุด 8 จังหวะหนึ่งชุดครอบคลุมสองห้องเพลงแบบสี่จังหวะ ซึ่งตาม Wikipédia คือห้องที่มีจังหวะหนักหนึ่งจังหวะตามด้วยจังหวะเบาสามจังหวะ “1” คือจังหวะที่วลีเริ่มใหม่ มักเป็นจุดที่เสียงร้องหรือเครื่องดนตรีเข้ามา

จังหวะยก (offbeat) นับว่า “และ” คือ “1 และ 2 และ 3…” สำหรับมือใหม่ Superprof แนะนำให้วางแต่ละท่าบนจังหวะหรือจังหวะยก และจับคู่การนับหนึ่งครั้งกับท่าหนึ่งท่า วิธีนี้ใช้ในท่าเต้นกลุ่มด้วย เพื่อให้ทุกคนพร้อมกัน เมื่อจะเริ่มเพลงหรือเริ่มใหม่ การนับ “5, 6, 7, 8” บอกว่าชุดถัดไปกำลังจะเริ่ม และ Danc’Art แนะนำให้เต้นไปนับออกเสียงไป เพื่อให้โครงสร้างติดอยู่ในหัว ทุกคนออกตัวที่ 1

จดการนับไว้ตั้งแต่แรก วิธีที่ง่ายที่สุดคือทำตาราง หนึ่งบรรทัดต่อหนึ่งชุด 8 จังหวะ ใส่ลำดับไว้ (8 แรก 8 ที่สอง…) พร้อมท่อนของเพลงข้างกัน (อินโทร ท่อนร้อง ท่อนฮุก) และท่าเต้นเป็นคำสั้นๆ เอกสาร “วิธีสร้างท่าเต้น” ของครูที่ปรึกษาด้านพลศึกษาของจังหวัด Rhône ในฝรั่งเศส ย้ำเรื่องนี้ คือเก็บร่องรอยของการสร้างท่าจากคาบหนึ่งไปอีกคาบหนึ่ง ด้วยรูปถ่าย สมุด หรือโน้ต ถ้าไม่มีบันทึก ท่าเต้นจะถูกคิดใหม่ทุกครั้งที่ซ้อม

เพลงส่วนใหญ่สลับระหว่างท่อนร้องกับท่อนฮุก Wikipédia อธิบายลำดับว่า “ท่อนร้อง 1 ท่อนฮุก ท่อนร้อง 2 ท่อนฮุก…” โดยท่อนฮุกแต่ละครั้งมักใช้เนื้อร้องและทำนองเดิม รอบๆ นั้นมักมีอินโทร บางครั้งมีท่อนแยก (bridge) ที่ตัดความซ้ำก่อนท่อนฮุกสุดท้าย และมีท่อนจบ Superprof แนะนำให้วิเคราะห์โครงสร้างนี้ก่อนออกแบบท่า ระบุท่อนเหล่านี้ในตารางการนับของคุณ อินโทรกี่ชุด 8 จังหวะ ท่อนร้องแต่ละท่อนกี่ชุด ท่อนฮุกกี่ชุด นี่คือโครงกระดูกของท่าเต้นของคุณ

จากนั้นวางการเต้นให้ตามโครงนี้ ท่อนฮุกที่วนกลับมาเหมาะกับวลีท่าเต้นเดิม ผู้ชมจำได้ และนักเต้นเรียนครั้งเดียวใช้ได้สามรอบ ท่อนร้องเปิดที่ให้ท่าที่แปรผัน ช่วงที่เต้นเป็นกลุ่มเล็ก หรือการเปลี่ยนแถว ท่อนแยกเป็นจังหวะที่ดีสำหรับความประหลาดใจหรือความต่าง รายวิชาการเต้นระดับ GCSE ของอังกฤษ ซึ่งเผยแพร่โดยหน่วยงานจัดสอบ AQA เรียกรูปแบบเหล่านี้ว่า แบบสองส่วน (AB) แบบสามส่วน (ABA) แบบรอนโด ที่ส่วน A วนกลับมาระหว่างส่วนอื่นๆ ที่ต่างกัน หรือแบบเล่าเรื่องเมื่อการเต้นเล่าเรื่องราว

ใส่ใจตอนเริ่มและตอนจบ ซึ่งเป็นสองช่วงที่ผู้ชมจำได้ เอกสารของ Rhône ต้องการตอนเริ่มและตอนจบที่ “ชัดเจน แม่นยำ” และตั้งคำถามสามข้อสำหรับแต่ละช่วง เข้าตรงไหน (อยู่บนเวทีแล้วหรือเข้ามาจากข้างเวที) ใคร (ทั้งกลุ่ม กลุ่มย่อย หรือทีละคน) และอย่างไร (ท่าเดียวกันหรือต่างกัน ความเร็วเท่ากันหรือไม่) ตอนจบก็เช่นกัน นิ่งอยู่บนเวที รวมกลุ่มกัน อยู่บนพื้น หรือออกไปทีละคน ท่าจบที่ค้างไว้อย่างชัดเจนดีกว่าการออกจากเวทีที่ไม่ชัด

วลีท่าเต้นคือชุดท่าที่รวมเป็นหน่วยเดียว มักยาวหนึ่งหรือสองชุด 8 จังหวะ เริ่มจากโมทีฟสั้นๆ ที่ถือแนวคิดของการเต้น เช่น ท่าแขน สเต็ป หรือการลงน้ำหนักแบบเฉพาะ รายวิชา GCSE ของ AQA จัดให้เป็นเทคนิคแรกของนักออกแบบท่าเต้น คือ “motif and development” มีโมทีฟหนึ่ง แล้วพัฒนาต่อ เพื่อหาท่าของคุณ ให้เริ่มจากเพลง (เสียงเน้นเหมาะกับท่าที่คม เสียงพื้นที่ยาวต่อเนื่องเหมาะกับท่าที่ลื่นต่อกัน) จากคำหนึ่งคำ ภาพหนึ่งภาพ หรือท่าทางในชีวิตประจำวันที่นำมาดัดแปลง อย่างที่เอกสารของ Rhône เสนอ

จากนั้นพัฒนาโมทีฟด้วยเทคนิคการเรียบเรียงท่า เว็บไซต์การศึกษาของเขตการศึกษา Nantes ในฝรั่งเศส ระบุไว้ราวยี่สิบเทคนิค เช่น การทำซ้ำ (ทำท่าเดิมหลายครั้ง) การกลับลำดับ (ทำวลีของตัวเองย้อนหลัง) ความต่าง (ใหญ่กับเล็ก เร็วกับช้า) การสะสม (เพิ่มท่าหรือวลี) การย้ายระดับ (วลีเดียวกันบนพื้นและตอนยืน) แบบต่อเป็นทอด (cascade การกระทำที่ส่งต่อจากนักเต้นคนหนึ่งไปอีกคน) แบบพร้อมกัน (unison ทำสิ่งเดียวกันในเวลาเดียวกัน) และแบบแคนนอน (canon ท่าที่นักเต้นคนอื่นทำตามเป็นช่วงๆ อย่างสม่ำเสมอ) โมทีฟ 8 จังหวะเดียวจึงให้วลีได้หลายวลี โดยไม่ต้องคิดสเต็ปใหม่เลยสักสเต็ป

ใช้วลีที่กลุ่มของคุณเต้นได้ ท่าเต้นง่ายๆ ทำซ้ำมากกว่าคิดใหม่ สองหรือสามวลีที่เลือกมาดี นำกลับมาใช้และแปรผัน มักพอสำหรับชุดการแสดงแรก เต้นแต่ละวลีด้วยตัวเองกับเพลงก่อนสอน นับออกเสียง และเขียนลงตารางทีละชุด ถ้าช่วงไหนไม่ลงการนับพอดี ให้ทำให้ง่ายลงทันที เพราะจะยากกว่ามากเมื่อทั้งกลุ่มเรียนไปแล้ว

เมื่อเขียนวลีเสร็จ ให้ตัดสินว่าใครเต้นตรงไหน แถวคือตำแหน่งของนักเต้นทุกคนในช่วงเวลาหนึ่ง เช่น แถวหน้ากระดาน สองแถวสลับฟันปลา รูปตัว V แนวทแยง วงกลม หรือกลุ่มย่อย เปลี่ยนแถวเมื่อเพลงเปลี่ยนท่อน ไม่ใช่เปลี่ยนแบบสุ่ม ท่อนร้องใหม่ การเข้าท่อนฮุก หรือท่อนแยก คือจังหวะที่เป็นธรรมชาติ คู่มือการแปรแถวเต้นอธิบายรูปที่ใช้บ่อยและวิธีเลือกตามจำนวนนักเต้นไว้อย่างละเอียด

การวางตำแหน่งยังช่วยให้อ่านภาพได้ง่าย รายวิชาของ AQA นับ “manipulation of number” คือการเล่นกับจำนวนนักเต้น เป็นหนึ่งในเทคนิคของนักออกแบบท่าเต้น และเขตการศึกษา Nantes ก็จัดการเพิ่มและลดจำนวนนักเต้นไว้ในรายการของตน ท่อนฮุกที่ทั้งกลุ่มเต้นพร้อมกันจะกระแทกใจกว่า หลังท่อนร้องที่เต้นแค่สามคน วางนักเต้นที่มั่นใจที่สุดไว้ตรงที่สายตามองไป คือตรงกลางและด้านหน้า และยืนสลับฟันปลาเพื่อให้คนแถวที่สองมองเห็นได้ระหว่างคนแถวแรก

การเปลี่ยนแถวทุกครั้งคือเส้นทางที่ต้องนับ เหมือนสเต็ปหนึ่ง ให้จำนวนจังหวะที่แน่นอน เช่น หนึ่งชุด 8 จังหวะ และเส้นทางสำหรับนักเต้นแต่ละคน โดยไม่ให้สองเส้นทางผ่านจุดเดียวกันในเวลาเดียวกัน การเคลื่อนที่ที่ง่ายที่สุดคือแบบที่รักษาลำดับของนักเต้นไว้ แบบที่สลับลำดับต้องซ้อมมากกว่า จดไว้บนแผนผังของแต่ละแถวว่าต้องไปถึงตำแหน่งที่จังหวะไหน จุดอ้างอิงนี้คือสิ่งที่ทำให้กลุ่มมาถึงพร้อมกัน

สอนท่าเต้นเป็นส่วนๆ Danc’Art อธิบายวิธีที่โรงเรียนสอนเต้นใช้ คือแบ่งเป็นชุด 8 จังหวะ ซ้อมชุดแรกจนท่าเป็นธรรมชาติ แล้วไปชุดถัดไป จากนั้นต่อสองชุดเข้าด้วยกัน สาธิตแต่ละชุดช้าๆ โดยไม่มีเพลงก่อน พร้อมนับ แล้วจึงทำกับเพลง ถ้าสาธิตโดยหันหน้าเข้าหากลุ่ม ให้ทำท่ากลับด้านแบบกระจกและบอกไว้ ไม่อย่างนั้นนักเต้นบางส่วนจะไปผิดฝั่ง เพื่อให้แต่ละคนทบทวนที่ของตัวเองที่บ้าน แชร์ท่าเต้นให้ทีมดีกว่าลอกแผนผังด้วยมือ

ให้นักเต้น “มาร์กท่า” ระหว่างเรียน คือทำท่าแบบย่อส่วน ไม่กระโดดและไม่ออกแรงเต็มที่ งานวิจัยของมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ซานตาครูซ ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Psychological Science และนิตยสาร Dance Informa นำมาเล่า ให้นักเรียนบัลเลต์ระดับสูง 38 คนเรียนชุดท่าสองชุด ชุดหนึ่งซ้อมเต็มความเร็ว อีกชุดซ้อมแบบมาร์กท่า กรรมการให้คะแนนชุดที่ซ้อมแบบมาร์กท่าดีกว่า ผู้วิจัยมองว่าเป็นการลดภาระทางความคิด ไม่ใช่แค่การประหยัดแรง เก็บความเข้มเต็มที่ไว้สำหรับช่วงที่มั่นใจแล้ว

ก่อนการแสดง ให้เต้นต่อเนื่องตั้งแต่ต้นจนจบโดยไม่หยุด นี่คือการซ้อมรวม (filage) ในการละคร Wikipédia นิยามว่าเป็นการซ้อมที่เล่นต่อเนื่องไม่หยุด ตามลำดับ ไม่มีผู้ชม ใช้วัดเวลาและปรับการประสานกัน และการซ้อมรวม “แบบเยอรมัน” (à l’allemande) จะเพิ่มการวางตำแหน่งเข้าไป จดสิ่งที่ติดขัด แล้วเก็บท่าให้เรียบร้อย ซ้อมช่วงที่กลุ่มไม่พร้อมกันใหม่ทีละจังหวะ ตรวจว่าทุกคนมีมุมแขนเดียวกันและมองไปทางเดียวกันในจังหวะเดียวกัน จบด้วยการซ้อมบนเวทีจริง เพื่อปรับระยะใหม่

Stancz เป็นแอปออกแบบท่าเต้นที่ใช้เตรียมการวางตำแหน่งนักเต้น คุณวางนักเต้นบนเวทีตามมาตราส่วน ต่อแถวตามลำดับ และการเปลี่ยนแถวจะเคลื่อนไหวตามเพลงของคุณ ทั้งในมุมมอง 2D จากด้านบน มุมมอง 3D และจากที่นั่งผู้ชม ใช้ได้ในเบราว์เซอร์ของคอมพิวเตอร์ ทั้ง PC และ Mac โดยไม่ต้องติดตั้ง และเป็นแอปบน iPhone, iPad และ Android ด้วยบัญชีเดียวกัน ใช้ฟรีได้ถึงท่าเต้น 3 ชุด ชุดละ 4 แถว และมีแบบสมัครสมาชิกแบบเสียเงินถ้าต้องการมากกว่านั้น มีแถวสำเร็จรูป 19 แบบ ซึ่งเป็นรูปที่ทำไว้แล้วและปรับตามจำนวนนักเต้นได้ และรับนักเต้นได้ถึง 500 คนต่อท่าเต้นหนึ่งชุด

ในวิธีของคู่มือนี้ Stancz ใช้ในขั้นของเพลง การวางตำแหน่ง และการส่งต่อ นำเข้าเพลงของคุณเป็นไฟล์ MP3 หรือ WAV แล้วรูปคลื่นเสียงจะกลายเป็นแกนเวลา “แตะจังหวะ (BPM)” วัดค่า BPM และ “ปรับแถวให้ตรงจังหวะ” จัดความยาวให้ลงกับจังหวะ สร้างหนึ่งแถวต่อหนึ่งท่อนของเพลง เปลี่ยนชื่อ (“ท่อนร้อง 1” “ท่อนฮุก”) แล้วลากขอบเพื่อกำหนดความยาว เมื่อกดเล่น นักเต้นจะเลื่อนจากแถวหนึ่งไปแถวถัดไป เส้นทางที่ยาวเกินไปหรือนักเต้นสองคนที่ตัดกันจะเห็นได้ทันที เมื่อจะส่งต่อ ให้แชร์ท่าเต้นแบบดูอย่างเดียว ซึ่งทำได้แม้ในแพ็กเกจฟรี และ “ไฮไลต์ตัวฉัน” ทำให้จุดของนักเต้นแต่ละคนเด่นขึ้น

สิ่งที่ Stancz ไม่ทำ พูดกันตรงๆ คือไม่เขียนสเต็ปแทนคุณ ไม่มีปัญญาประดิษฐ์ที่คิดท่าเต้นให้ ท่า การนับ และวลีท่าเต้นยังอยู่ในตาราง สมุด และร่างกายของคุณ แอปดูแลแค่พื้นที่และเวลา คือใครอยู่ตรงไหน และเมื่อไร Stancz ไม่ส่งออกเป็น PDF แก้ไขพร้อมกันหลายคนไม่ได้ และไม่ได้จัดการโรงเรียน (การรับสมัคร ตารางเรียน การชำระเงิน)